Onderzoek: Kinderen nog steeds onnodig uit huis geplaatst door achterblijvende implementatie van bewezen kennis 

Jaarlijks worden in Nederland duizenden kinderen uit huis geplaatst, terwijl dit vaak te voorkomen is. Uit het onderzoek Van inzicht naar uitvoering – Het verminderen van het aantal uithuisplaatsingen van het Verwey-Jonker Instituut, in opdracht van Het Vergeten Kind, blijkt dat er volop kennis en ervaring is over wat werkt om kinderen veilig en zo thuis mogelijk te laten opgroeien maar dat dit niet structureel wordt ingezet. Met een hardnekkig hoog aantal kinderen dat uit huis wordt geplaatst als gevolg. 

Het onderzoek laat zien: succesvolle pilots en praktijkvoorbeelden bewijzen dat het aantal uithuisplaatsingen naar beneden kan. Toch verdwijnen goede werkwijzen zodra bijvoorbeeld de financiering stopt. Kinderen lopen hierdoor onnodig risico op trauma en gezinnen raken verder uit balans. “We weten wat werkt, nu moeten we het ook doen,” zegt Margot Ende- van den Broek, directeur van Het Vergeten Kind.

Systeembarrieres

Het onderzoek, bestaande uit deskresearch en gesprekken met onder andere wetenschappelijke experts en praktijkprofessionals, wijst op hardnekkige barrières die maar niet doorbroken worden, zoals versnippering van verantwoordelijkheden, onvoldoende samenwerking en financiële prikkels die korte termijn boven duurzame oplossingen stellen. Hierdoor krijgen gezinnen te laat of niet passende hulp en wordt een uithuisplaatsing te vaak als oplossing gezien. Het onderzoek laat zien dat het anders kan.

Domeinoverstijgende hulp

Problemen binnen het gezin die leiden tot uithuisplaatsing hangen vaak samen: armoede, relatieproblemen, verslaving of geweld. Toch werken hulpverleners vaak los van elkaar, waardoor gezinnen verdwalen in versnipperde ondersteuning. Het is dan ook essentieel dat er beter wordt samengewerkt en informatie-uitwisseling plaatsvindt tussen jeugdhulp en andere betrokken domeinen zoals GGZ, onderwijs en schuldhulpverlening.

Jarenlang kwamen er hulpverleners over de vloer, maar iedereen keek vanuit zijn eigen hokje. De één richtte zich op mijn moeder, de ander op mijzelf. Niemand keek naar het gezin als geheel.

• Marcus (ervaringsdeskundige, 17 jaar)

Problemen vroeg signaleren

Door vroegtijdig samen met gezin en netwerk een gedeelde verklarende analyse te maken, ontstaat inzicht in onderliggende oorzaken van problemen. Dit voorkomt dat hulp symptoomgericht blijft, zoals nu vaak gebeurt. “Je kunt ‘gedragsproblemen’ bij kinderen behandelen tot je een ons weegt, maar in een gezin met trauma is dat dweilen met de kraan open zolang het trauma niet wordt behandeld.” – Margot Ende- van den Broek, directeur Het Vergeten Kind.

Een gedeelde verklarende analyse maakt het mogelijk om tijdig passende en samenhangende ondersteuning, waartoe ook praktische hulp behoort, in te zetten. Zo worden escalatie en ingrijpende maatregelen, zoals uithuisplaatsing, zoveel mogelijk voorkomen.

Continuïteit en vertrouwen

Kinderen en ouders voelen zich te vaak niet serieus genomen en verliezen het vertrouwen omdat hulpverleners continu wisselen.

Steeds weer een nieuwe wijkcoach, weer opnieuw je verhaal doen. We waren zo uitgeput dat we soms niet eens meer konden reageren. Dan stond er meteen in een dossier: ouders werken niet mee.”

• Dees (ouder, 54 jaar)

Het onderzoek toont dat er geïnvesteerd moet worden in een stabiel team rond het gezin zodat gezinnen minder wisselingen ervaren, de hulp betrouwbaar blijft en hulpverleners een stabiele relatie met het gezin kunnen aangaan waardoor verandering standhoudt. Ook blijkt dat hulpverleners beter toegerust moeten worden om complexe gezinssituaties te begrijpen en aan te pakken.

Gezinshulp eerst

Het Vergeten Kind pleit met een petitie voor samenhangende hulp rondom het gezin. Dat vraagt om hulpverleners die luisteren, durven te vertragen of juist te handelen en de ruimte krijgen om maatwerk te bieden. Gemeenten moeten samenwerking over domeinen heen actief stimuleren, terwijl de Rijksoverheid regie neemt met een Minister voor Jeugd en Gezin die schotten doorbreekt en samenwerking mogelijk maakt. Zo voorkomen we uithuisplaatsingen en onnodig trauma bij kinderen. Margot Ende-van den Broek benadrukt: “We weten dat het kan. Laten we er samen de schouders onder zetten.”